CO O ROP I KAUCJI MÓWIŁO I MÓWI PRAWO EUROPEJSKIE?
Prawo UE wprost wskazuje, że rozszerzona odpowiedzialność producenta ma na celu wzmocnienie działań w zakresie ponownego wykorzystania odpadów i zapobiegania ich powstawaniu, recyklingu oraz innych form odzysku. Przepisy określają też minimalne standardy dla systemu ROP, do których w szczególności zalicza się podjęcie niezbędnych środków w celu zapewnienia, by wysokość wkładów finansowych płaconych przez producenta produktu w celu wypełnienia jego obowiązków wynikających z rozszerzonej odpowiedzialności producenta pokrywała koszty selektywnej zbiórki odpadów, a następnie ich transportu i przetwarzania, w tym przetwarzania niezbędnego do osiągnięcia unijnych celów w zakresie gospodarowania odpadami (zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami) po uwzględnieniu dochodów z ponownego użycia, ze sprzedaży surowców wtórnych pochodzących z jego produktów i z nieodebranych kaucji (tzw. zasada kosztu netto).
Również Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (tzw. PPWR)[1] wyraża pewnego rodzaju zasadę: „najpierw ROP!”. Na istotne znaczenie systemu ROP wskazuje już art. 6 ust. 1 PPWR, zgodnie z którym „Wszystkie opakowania wprowadzane do obrotu muszą być zdatne do recyklingu.”
PPWR wskazuje też na uzupełniającą rolę systemu kaucyjnego, który ma pozwolić na osiągnięcie odpowiednio wysokiego poziomu zbiórki odpadów opakowaniowych (art. 50 ust. 2 PPWR). Do dnia 1 stycznia 2029 r. państwa członkowskie muszą zapewnić selektywną zbiórkę co najmniej 90% rocznej masy butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów oraz metalowych pojemników jednorazowego użytku na napoje o pojemności do trzech litrów udostępnionych na rynku danego państwa członkowskiego po raz pierwszy w danym roku kalendarzowym (art. 50 ust. 1 PPWR). Kluczowe jest zatem osiąganie poziomów zbiórki, a nie system kaucyjny jako taki (PPWR przewiduje także możliwość zwolnienia z obowiązku wdrożenia systemu kaucyjnego – art. 50 ust. 5 PPWR). Po pierwsze zaś, należy wprowadzić rozszerzoną odpowiedzialność producenta.
Państwo członkowskie Unii Europejskiej może zostać zwolnione z obowiązku wprowadzenia systemu kaucyjnego, jeżeli już przed 2026 rokiem osiągnie wysoki poziom selektywnej zbiórki tych opakowań. Warunkiem jest udokumentowanie, że wskaźnik zbiórki przekroczył 80% masy wprowadzonych opakowań oraz przekazanie Komisji Europejskiej, najpóźniej do 1 stycznia 2028 r., szczegółowego planu działań gwarantującego osiągnięcie wymaganego poziomu 90% do 2029 r.
Podsumowując, prawo unijne kładzie nacisk na to, by opakowania nadawały się do recyklingu. Systemy kaucyjne nie są celem samym w sobie, sobie jednym z środków do osiągnięcia, pod warunkiem oczywiście ich odpowiedniego „zaprojektowania”, który unijne cele by wspierał i realizował.
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia dyrektywy 94/62/WE (Dz. U. UE. L. z 2025 r. poz. 40).