CO TO DDRS? DLACZEGO NASZ SYSTEM KAUCYJNY JEST GORSZY OD SYSTEMÓW HISTORYCZNYCH I GORSZY OD NOWOCZESNYCH ROZWIĄZAŃ?
DDRS to skrót od Digital DRS, czyli Digital Deposit Return Scheme. Jest to nowoczesna, cyfrowa wersja systemu kaucyjnego, w którym każdy napój objęty systemem dostaje unikalny kod 2D np. kod QR lub Data Matrix. Po zeskanowaniu kodu na opakowaniu przy jego zwrocie kod jest oznaczany jako zwrócony, a kaucja trafia do konsumenta, co stanowi rozwiązania znacznie wygodniejsze i uniemożliwia ponowny zwrot kaucji za to opakowanie. Ze względu na stosowanie oznakowania indywidualnego, nie ma ryzyka, że ktoś zwróci to opakowanie dwa razy, rozwiązujemy tym sposobem problem wyłudzeń występujących w systemie kaucyjnym.
DDRS przenosi wszystko do świata cyfrowego, mamy aplikację w telefonie, kod QR lub Data Matrix na opakowaniu i zwrot kaucji automatycznie na konto lub w formie kuponu. Istotną zaletą tego systemu jest to, że pojemniki do zwrotu opakowań mogą zostać ustawione wszędzie, nie tylko w jednostkach handlu, a nawet możliwe jest dokonanie zwrotu odpadów opakowaniowych w ramach odbioru odpadów komunalnych (przykładowo dodając dodatkowy worek, przeznaczony wyłącznie na odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym). Konsumenci mogą dokonać wyboru, w jaki sposób zwrócić odpady opakowaniowe, co likwiduje barierę logistyczną. Takie rozwiązanie zwiększa elastyczność systemu kaucyjnego, który może zostać w miarę potrzeby rozbudowywany o dodatkowe funkcjonalności. DDRS może zostać zintegrowany z istniejącymi systemami zbiórki odpadów komunalnych, co zmniejsza koszty operacyjne wdrożenia tego systemu.
Podsumowując, nowoczesny system DDRS to zmniejszenie barier dla konsumenta, mniejsze koszty wdrożenia oraz zoptymalizowanie logistyki odpadów opakowaniowych.
JAK INNI TO ROBIĄ?
Walia – pilotaż systemu DDRS w Brecon
Walia jest jednym z krajów, w którym analizowane były możliwości wdrożenia DDRS. W 2023 roku DDRS Alliance (organizacja działająca na rzecz wdrożenia systemu DDRS) we współpracy z rządem Walii, radą hrabstwa Powys, podmiotem doradczym WRAP’s Collaborative Change oraz lokalnymi jednostkami handlowymi przeprowadziła pilotaż w mieście Brecon. W ramach pilotażu testowano rozwiązanie odbiegające od klasycznego systemu kaucyjnego, zamiast fizycznego zwrotu opakowań w automatach, zastosowano technologię umożliwiającą ich cyfrowe skanowanie nawet z domu.
Uczestnicy programu, za każde kwalifikujące się opakowanie, otrzymywali nagrodę w wysokości 10 pensów. Wyniki testu pilotażowego wykazały, że:
- 58% wszystkich zwróconych opakowań pochodziło z cotygodniowych odbiorów odpadów z miejsc zamieszkania konsumentów,
- uczestnicy preferowali wielowariantowe opcje miejsc zwrotu, zamiast jednej dominującej formy,
- 97,6% opakowań zwróconych w domach trafiło do strumienia poddanemu recyklingowi,
- nie odnotowano istotnych przypadków nadużyć lub prób oszustw,
- mimo wczesnego etapu testu, 56% ankietowanych uczestników zadeklarowało chęć polecenia systemu.
Więcej o wynikach i szczegółach pilotażu można znaleźć pod linkiem: Digital Deposit Return Scheme (DDRS) trial in Brecon | WRAP – The Waste and Resources Action Programme
Hiszpania – dobrowolna inicjatywa organizacji odpowiedzialności producenta
Ecoembes czyli hiszpańska organizacja odpowiedzialności producenta dla opakowań opracowała i wdrożyła inicjatywę RECICLOS. Chociaż nazwana przez podmiot inicjatywa systemu zwrotu i nagród, tak naprawdę jest przykładem wdrożenia DDRS.
Od 2019 roku prowadzony jest system zwrotu opakowań po napojach za pomocą aplikacji mobilnej i specjalnie oznaczonych żółtych koszach dostępnych w miejscach publicznych oraz uproszczonych maszynach RVM opracowanych przez Ecoembes.
Konsument, skanując kod na opakowaniu oraz kod na publicznym żółtym koszu lub RVM otrzymuje punkty, dzięki którym może odebrać nagrody, wziąć udział w loterii lub przekazać je na lokalne projekty środowiskowe i społeczne. Ecoembes zastosował wiele innowacyjnych rozwiązań jak tokenizacja oparta o blockchain, umożliwiająca transparentne śledzenie każdej operacji zwrotu opakowania i pełną przejrzystość otrzymywanych przez konsumentów nagród, do tego w wielu lokalizacjach działają pojemniki na odpady z pierścieniami solarno – bateryjnymi, które skanują kody i rejestrują zwroty w systemie nawet bez stałego zasilania.
Celem inicjatywy było przekonanie opinii publicznej oraz ustawodawcy, że system ten jest wystarczający do osiągnięcia poziomów zbiórki selektywnej nałożonych regulacjami unijnymi.
Stan wdrożenia systemu kaucyjnego w Hiszpanii na lipiec 2025 roku to dwa złożone wnioski o zezwolenie na prowadzenie systemu kaucyjnego do ministerstwa – jeden przez Ecoembes (który potencjalnie może być systemem DDRS) oraz przez Asociacion SDDR (spółka powołana przez producentów napojów i sieci handlowe). Nie wiadomo jakie decyzje podejmie hiszpański rząd oraz czy oba podmioty otrzymają zezwolenie, czy otrzyma je tylko jeden. Producenci oceniają, że nie ma możliwości na wdrożenie systemu kaucyjnego w 2026 r. i system zostanie wdrożony najwcześniej w 2029 r[1].
Belgia – pilotaże i debata publiczna wokół DDRS
W Belgii propozycja wdrożenia DDRS pojawiła się w kontekście zagrożenia koniecznością kosztownego przeprojektowania systemu ROP oraz potencjalnej utraty strumienia dla instalacji sortujących, w które dotychczas inwestowano. W odpowiedzi na te wyzwania, belgijska organizacja odpowiedzialności producenta – Fost Plus zaproponowała wprowadzenie DDRS jako rozwiązania mniej inwazyjnego, integrującego się z istniejącym systemem selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, bez potrzeby wprowadzenia nadmiernej ilości automatów zwrotnych, które stanowią podstawę działania klasycznych systemów DRS w innych krajach[2].
Zgodnie z założeniami system belgijski miałby opierać się na skanowaniu unikalnych kodów QR umieszczanych na opakowaniach oraz na zbiórce w workach (tzw. „blue bags” – przywołanych już powyżej) lub pojemnikach. Konsument mógłby dokonać zwrotu poprzez aplikację mobliną lub domowy skaner. Proces odzyskiwania kaucji odbywałby się zdalnie – bez konieczności odwiedzania jednostek handlowych. DDRS miałby umożliwiać odbiór kaucji bez wychodzenia z domu.
Przeprowadzone pilotaże wykazały, że DDRS może zostać wdrożony bez naruszania istniejących systemów zbierania odpadów. Pilotaże nie stwierdziły także żadnych naruszeń prywatności związanych z ochroną danych osobowych, potwierdziły stabilność i niezawodność skanowania kodów. Wyniki przekazane zostały do władz trzech regionów Belgii (Flandrii, Walonii i Brukseli)[3]. Prawdopodobnie decyzja dotycząca wprowadzona systemu cyfrowego lub systemu tradycyjnego (bez indywidualnych kodów na opakowaniach) zostanie podjęta przez belgijski rząd do końca 2025 roku.
[1] Bonmatí, presidente de SDDR para España: “Tener un sistema de retorno de envases para 2026 es inviable, lo sabe todo el mundo” | Clima y Medio Ambiente | EL PAÍS
[2] https://packagingeurope.com/news/belgium-tests-implementation-of-smart-deposit-scheme-for-drinks-containers/10071.article
[3] The overall verdict on the smart deposit return system pilot projects | Fost Plus